Thursday, March 26, 2026

चांदण्यांची झाडं - (ना. धों. महानोर)

माघी पौर्णिमेची रात्र. अतिशय सुंदर, स्वच्छ चांदण्यांचं आकाश. निरभ्र आकाश. भक्कम असा चांदण्यांचा प्रकाश. हलका थंड गारवा. हवेत व मोसंबीच्या बागेतही. एक हजार झाडं-फळांनी लदबदलेली. सोळा सोळा फूट अंतरावर दहा वर्षांची, एका रांगेत उभी असलेली, छान उठून दिसणारी मोसंबीची बाग. गारवा झिनमिन अंगभर चिपकणारा. मोसंबीच्या फुलांचा घनदाट दरवळ. सगळा आसमंत सुगंधित करणारा. दहा, अकरा, बारा वाजता वाढत जाणारी रात्र. लहानशा गवताच्या झोपडीजवळ मोसंबीच्या बागेत उतरलेलं माघी पौर्णिमेचं स्वच्छ निरभ्र चांदणं. शांत एकान्त. मध्येच वाऱ्यावर वाहत येणाऱ्या बांधावरल्या मोहाच्या शुभ्र फुलांचा मादक सुवास. मोहाच्या फुलांच्या नुसत्या सुवासाने सगळे तरतरीत झालेले.

पु. ल. देशपांडे, सुनीताबाई, कविवर्य बा. भ. बोरकर, वा. ल., आणखी शेतावरले पाच-सहा गडी. पाच-सहा साहित्यिक मित्र. माघी पौर्णिमेच्या रात्री मोसंबीच्या बागेत सबंध मराठी कविता, गाणी गप्पा, मस्करी, हास्यविनोद अशी चढाओढ चाललेली. रात्रीचे दोन कधी वाजले हे कळलंसुद्धा नाही. मी भाईंना (पु.ल.) म्हणालो, "थोडे डोळे बारीक करून एकटक बागेकडे पहा." मोसंबीच्या झाडांच्या काळपट सावल्या मोसंबीच्या झाडांखाली घर करून स्वस्थ बसलेल्या होत्या. एक हजार झाडं. झाडांमधलं जे अंतर होतं त्यात चांदण्यांचं आभाळ उतरलेलं. त्याचं त्या त्या आकाराचं चांदण्याचं झाड झालेलं. असं प्रत्येक चार-चार झाडांमध्ये एक-एक चांदण्यांचं झाड संबंध बगीच्यामध्ये दिसू लागलं. वारा आला म्हणजे त्या झुळुकीने जे झाड, नव्हे ते चांदण्यांचं झाड (मोठ्ठा झाडाचा पांढराशुभ्र झाडासारखा त्याचा ठिपका म्हणजेच झाड) हलायचं. दूर दूर अशा चांदण्यांच्या झाडांचं वाऱ्याच्या झुळकीसरशी लयबद्ध हलणं, मंद नाचणं.

आम्ही सांगितल्यावर मग बोरकर, सुनीताबाई, सगळ्यांनीच ती अस्तित्वात नसलेली परंतु प्रत्यक्षात असलेली चांदण्यांची झाडं मंद वाऱ्यावर, आमच्या कवितांवर, गाण्याच्या तालावर नाचताना पाहिली. आणि कसला आनंद ! हे वेगळं जग पाहिल्यावर, निसर्गाचं विलोभनीय सुंदर देखणं रूप पाहिल्यावर सगळेच वेडे झाले. बागेत पुन्हा पुन्हा डोळे टाकून पाहू लागले. निसर्गाच्या सचेतन मानवी जगण्याचा अपरंपार आनंद. सगळ्यांनी मिळून समूहाने कवितेचं आनंदगान गाताना, कविता म्हणताना बोरकरांनी अंगावरली शाल फेकून दिली आणि उभं राहून त्या चांदण्यांच्या झाडांमध्ये एकरूप होऊन ते मनसोक्त नाचू लागले. खूप नाचले. झाडांसोबतच्या डोळ्यांवर. अशा खूप रात्री. ऋतुवंत निसर्गाचं रूप. कवितेत कधीच न लिहिता आलेली, चित्रं उभी न करता आलेली त्यांची रूपं आजही मला पछाडून टाकताहेत, आनंद देताहेत. ते नीट लिहिता येत नाही... शब्दांपलीकडलं खरं म्हणायचं तर हेच. निसर्गाचं विविध रूपांनी नटलेलं, खुणावणारं आकाश, डोळे खुडून नेणारं आकाश.

- ना. धों. महानोर